#

MÜSLÜMAN MATEMATİKÇİLER HAKKINDA BUNLARI BİLİYOR MUYDUNUZ?

MÜSLÜMAN MATEMATİKÇİLER HAKKINDA

BUNLARI BİLİYOR MUYDUNUZ?

HAREZMİ (780-850)

  • Cebir ilminin mucidi olduğunu,
  • Horasan’da doğmuş matematikçi, astronom ve coğrafyacı olduğunu,
  • Gençliğinin ilk yıllarında Bağdat’taki bilim atmosferinin varlığından etkilenerek Bağdat’a yerleştiğini,
  • Bağdat Saray Kütüphanesi’nin idaresinde, daha sonra bu kütüphanede yabancı eserlerin tercümesini yapmak amacıyla kurulan “Beyt’ül Hikme”de görevlendirildiğini,
  • Miladî 9. yüzyılda yazdığı “El-Cebir Ve’l Mukabele” adlı  eserinin 600 yıl boyunca bilim dünyasında kullanıldığını,
  • Batıda Müslüman rakamları olarak bilinen 0,1,2,…,9 sembollerinden oluşan onluk sayı sistemini bulduğunu,
  • Batı dünyasının haberdar olmadığı sıfır sayısına bir sembol veren ve aritmetik işlemlerde kullanan kişi olduğunu,
  • İkinci dereceden bir ve iki bilinmeyenli denklemleri çözdüğünü,
  • 830 yılında 70 bilim adamıyla birlikte bir dünya haritası çizdiğini,
  • 1 derecelik meridyen yayının uzunluğunu hesapladığını,
  • Güneş ve ay tutulmalarına dair incelemelerini topladığı ”Zîcü’l-Harezmî” adlı eserinde astronomi için gerekli trigonometri bilgi ve cetvellerini verdiğini,
  • Algoritmayı bulduğunu,

biliyor muydunuz?

AHMET FERGANÎ (800 – 862)

  • 9. yüzyılın başlarında doğduğunu, Batı’da “Alfraganus” olarak bilinen İranlı Müslüman astronom olduğunu,
  • Ay’daki “Alfraganus” kraterinin isminin ona ithafen verildiğini,
  • İlim tahsilini zamanın kültür merkezi olan Fergana’da yaptığını, sonra Bağdat’a gittiğini,
  • Kısa sürede astronomi ve matematik alanlarında kendisini kabul ettirdiğini,
  • Kainatın ve gezegenlerin hacim ve büyüklükleri ile birbirine uzaklıklarını inceleyerek yaptığı hesaplamaların Batı astronomisinde değişmez ölçüler olarak kabul edilerek asırlarca kullanıldığını,
  • Güneş’in yarıçapını 3250 Arap mili (6.410.000 metre) olarak hesapladığını,
  • Güneş’in bir yörüngesinin olduğunu ve kendi etrafında batıdan doğuya doğru döndüğünü ilk keşfeden âlim olduğunu,
  • 41 yıl devam eden astronomi incelemelerinde enlemler arasındaki mesafeyi hesapladığını,
  • Güneş tutulmasını önceden tespit eden bir usûl bularak 842 yılında bir Güneş tutulması olacağını önceden tespit ettiğini,
  • Fizik ve mekanik alanlarında da çalışmalarda bulunarak, çizimini kendi hazırladığı ve yapımına nezaret ettiği Nil sularının hızını ve seviyesini ölçen “Mikyas ül-Cedid” adında bir alet yaptığını,

biliyor muydunuz?

SABİT İBNİ KURRA (826- 901)

  • Harran’da doğmuş ve yetişmiş, döneminin önde gelen matematikçi ve astronomlarından biri olduğunu,
  • Arapça, Yunanca, Süryânîce ve Rumca bildiğini,
  • Dünya’nın çapını hesaplayan ilk bilim adamı olduğunu,
  • Cebiri geometriye uygulayan ilk âlim olduğunu,
  • Çinlilerden sonra sihirli kareleri inceleyen ilk matematikçi olduğunu,
  • Pisagor teoreminin genel bir ispatını yaptığını,
  • Sinüs teoreminin ispatını yaparak bunu astronomiye uyguladığını,
  • Eski Hint ve Yunan eserlerini Arapçaya çevirerek yok olmasını önlediğini,
  • Trigonometrinin Avrupa’da yayılmasında en etkili matematikçilerden biri olduğunu,
  • Newton’dan çok önce diferansiyel hesabını keşfettiğini,
  • Dağların oluşumu, Güneş ve Ay tutulması, deniz suyunun tuzlu oluşunun nedenleri, kızamık ve çiçek hastalığı gibi konular da dahil olmak üzere 79 eseri olduğunu,

biliyor muydunuz?

EL KİNDÎ (801-866)

  • Soylu bir ailenin çocuğu olarak Irak’ın Küfe şehrinde doğduğunu,
  • Dedesi Güney Arabistan’ın en büyük kabilelerinden biri olan Kinde’nin hükümdarı olduğu için Kindî olarak anıldığını,
  • Bir filozof, matematikçi, fizikçi, astronom, hekim, coğrafyacı ve hatta müzikte uzman olduğunu,
  • Eserlerinden dolayı “Arapların Filozofu” olarak bilindiğini,
  • Matematikte sayı sistemi üzerine dört kitap yazdığını ve modern aritmetiğin oluşmasında çok büyük katkıları olduğunu,
  • Ortaçağ Avrupa’sında “Alchindus” adıyla tanınan ilk İslam filozofu olduğunu,
  • Halife Me’mun’un  830 yılında kurduğu Beytü’l-Hikme’deki bilginler topluluğu arasında yer aldığını,
  • Aynı zamanda Yunanca eserleri Arapçaya çeviren ilk tercümanlardan biri olduğunu,
  • Felsefeden tıbba, matematikten astronomiye, ilahiyattan siyasete, psikolojiden diyalektiğe, astrolojiden kehanete ve optikten kimyaya kadar yirmi ayrı dalda 280’e yakın eser verdiğini,
  • Akla büyük yer veren “Meşşai Felsefe Akımı” nı ilk başlatan kişi olduğunu,
  • 17 eseri Latinceye, 4’ü İbraniceye, modern dönemde ise 5’i Almancaya, 4’ü İtalyancaya, 2’şer tanesi de İngilizce ve Fransızcaya tercüme edilerek hem Ortaçağ hem de modern Avrupa’da tanındığını ve etkili olduğunu,
  • Ayrıca izafiyet teorisini bulan ilk kişi olduğunu,

biliyor muydunuz?

EBU’L VEFÂ EL-BÛZCÂNÎ (940-998)

  • İran’da bulunan Buzgan kasabasında doğduğu için “Buzcânî” olarak anıldığını,
  • Matematikçi ve astronom olduğunu,
  • İlim tahsiline amcasının yanında başladığını,
  • 959 yılında Bağdat’a gittiğini ve ölene kadar orada kaldığını,
  • Batlamyus ve Diopantus’un eserlerini inceleyip açıkladığını,
  • Astronomi alanında Ay’ın hareketleri üzerine çalışmalar yaptığını,
  • Yıldızların eğimlerinin kesin ve doğru bir şekilde ölçülebilmesi için bir duvar oktantı geliştirdiğini,
  • Trigonometri çizelgelerinde hesaplamalar yapmak için gelişmiş metotlar ürettiğini ve küresel trigonometrideki bazı problemlerin çözümü için yeni yöntemler keşfettiğini,
  • Astronomik yöntemler için sinüs ve tanjant değerlerini gösteren çizelgeleri 15’er dakikalık açı aralıklarıyla hesapladığını,
  • Trigonometrideki sekant fonksiyonunun da kâşifi olduğunu,
  • Cebir ilmi üzerinde de derinlemesine çalıştığını ve o zamana dek bilinmeyen dördüncü dereceden denklemlerin çözümünü gerçekleştirdiğini,
  • Ay üzerindeki bir kratere O’na ithafen “Abul Wafa” adı verildiğini,
  • “El Zic el-Vâzıh” adlı bir astronomi cetveli hazırladığını,

biliyor muydunuz?

MACRİTÎ (950- 1007)

  • Endülüs’te yetişen ünlü kimya ve matematik âlimi olduğunu,
  • Madrid’de doğduğu için Macritî olarak anıldığını,
  • Astronomi, yıldız ve gezegenlerin hareketleri ile ilgili çok geniş ve esaslı bilgiye sahip olduğunu,
  • Batlamyus’un gök haritası üzerine ilk defa notlar düşen ve astronomik cetvellerdeki hataları düzeltme yolunda faaliyet gösteren bir âlim olarak Avrupa’da tanındığını,
  • Cordoba’da bugünkü anlamda tam bir ilimler akademisi olan bir medrese inşa ettirdiğini,
  • İlk ciddi yüzey hesaplamalarını yapan kişi olduğunu,
  • Matematikte özellikle sayılar teorisi ve öklit geometrisi üzerinde çalışarak eserler yazdığını,
  • “Adad-ı mütehabbe” ve “Amicable numbers” (arkadaş sayılar) denilen ve sevgiye sebep olduğu düşünülen sayılar üzerine çalışmalar yaptığını,
  • Kurtuba (Cordoba)’da vefat ettiğini,

biliyor muydunuz?

Fatma BÜYÜKKEÇECİ